ابعاد و پیامدهای رزمایش مشترک آذربایجان و امارات
در فضای بینالمللی چندقطبی، رزمایش مشترک «سپر صلح ۲۰۲۶» میان جمهوری آذربایجان و امارات متحده عربی، یک گام مهم در دیپلماسی دفاعی دو کشور است. این تمرین که بر مقابله با تهدیدات ترکیبی متمرکز بود، نشاندهنده خروج همکاری باکو و ابوظبی از فاز نمادین و ورود آن به مرحله عملیاتی است و میتواند معادلات امنیتی قفقاز جنوبی و خلیج فارس را دستخوش تغییر کند.
روحاله صالحی، کارشناس مسائل بینالملل
اندیشکده زاویه: در شرایطی که نظام بینالملل با شتابی فزاینده به سوی چندقطبی شدن حرکت میکند و الگوهای سنتی امنیت جمعی در حال فرسایش است، «قدرتهای متوسط منطقهای» نیز بیش از پیش به دنبال تقویت ظرفیتهای بازدارندگی خود و تنوعبخشی به شبکه شرکای نظامی هستند.
در چنین فضایی، همکاریهای دفاعی افزون بر جنبههای آموزشی یا نمادین، به بخشی از راهبرد کلان امنیت ملی و دیپلماسی قدرت تبدیل شدهاند. جمهوری آذربایجان به عنوان یکی از بازیگران فعال قفقاز جنوبی، طی سالهای اخیر با درک این تحول، گسترش تعاملات نظامی با بازیگران فرامنطقهای را به یکی از محورهای اصلی سیاست دفاعی خود بدل کرده است.
در همین چارچوب، اعلام برگزاری رزمایش مشترک عملیاتی و تاکتیکی «سپر صلح ۲۰۲۶» میان نیروهای مسلح جمهوری آذربایجان و امارات در ابوظبی را باید فراتر از یک مانور معمول نظامی ارزیابی کرد.
بر اساس بیانیه وزارت دفاع آذربایجان، این رزمایش در روزهای دوم و سوم فوریه (13 و 14 بهمن) برگزار شد و طیفی متنوع از سناریوهای امنیتی از جمله شناسایی و خنثی سازی گروههای مسلح غیرقانونی، مقابله با دزدی دریایی، آزادسازی گروگانها، تخلیه مجروحان، مهار شورشهای سازمان یافته، مقابله با خرابکاری و عملیات اطفای حریق را دربر گرفت.
گستره این تمرینها نشان میدهد که دو طرف تمرکز خود را بر تهدیدات ترکیبی و چندلایه معطوف کردهاند، تهدیداتی که ویژگی اصلی محیطهای امنیتی معاصر به شمار میروند.
هدف اعلامی این رزمایش، ارتقای آمادگی رزمی، افزایش هماهنگی عملیاتی و تقویت توان برنامهریزی مشترک میان یگانهای شرکت کننده عنوان شده است.
همچنین، این رزمایش در پی تسهیل تبادل تخصص بین دو طرف در طیف وسیعی از زمینههای نظامی و امنیتی است و بستری برای انتقال تجربه، همافزایی دانشی و آزمون سازگاری دکترینهای نظامی دو کشور در شرایط پرتنش جهانی محسوب میشود.
این سطح از تعامل، نشاندهنده عبور همکاری دفاعی باکو و ابوظبی از مرحله نمادین و ورود آن به فاز عملیاتی و راهبردی است و پیامهای گستردهای برای قفقاز و خلیج فارس دارد و نشان دهنده تحولات تازه در توازن قدرت منطقهای است.
برای جمهوری آذربایجان، این رزمایش فرصتی چندوجهی به شمار میرود. از منظر نظامی، امکان ارتقای توان واکنش سریع و افزایش بازدارندگی در برابر تهدیدات نامتقارن و فرامرزی فراهم میشود. نیروهای آذربایجانی با مشارکت در تمرینهای مشترک، مهارتهای خود را در حوزه عملیات ترکیبی، مدیریت بحران و هماهنگی بین نیروها تقویت میکنند.
همکاری با امارات که سابقه حضور فعال در رزمایشهای بینالمللی و عملیاتهای برونمرزی را دارد، به باکو اجازه میدهد با تاکتیکها و استانداردهای عملیاتی متنوعتری آشنا شود.
در بعد سیاسی نیز مشارکت در رزمایش مشترک با یک کشور عربی اثرگذار در خلیج فارس، پیام روشنی درباره جهتگیری سیاست دفاعی آذربایجان مخابره میکند. این اقدام، جایگاه باکو را به عنوان بازیگری مستقل و فعال در معماری امنیتی قفقاز جنوبی تقویت کرده و نشان میدهد که این کشور صرفاً به توازنهای سنتی منطقهای بسنده نمیکند. در واقع، دیپلماسی دفاعی آذربایجان از طریق چنین رزمایشهایی، به ابزاری برای افزایش قدرت چانهزنی و ارتقای اعتبار بینالمللی تبدیل شده است.
در سوی دیگر، امارات نیز انگیزههای راهبردی مشخصی برای مشارکت در این رزمایش دارد. نیروهای مسلح امارات با حضور در تمرینهای مشترک با آذربایجان، فرصت مییابند توانمندیهای خود را در محیطهای عملیاتی متفاوت، از جمله مناطق کوهستانی و ناپایدار محک بزنند.
این تجربه، برای کشوری که عمدتاً در محیطهای بیابانی و ساحلی فعالیت داشته، ارزش افزوده عملیاتی قابل توجهی ایجاد میکند و با افزایش مهارتهای تاکتیکی، بازدارندگی در سطوح منطقهای و فرامرزی را ارتقا میدهد.
علاوهبر این، تعامل با یک بازیگر کلیدی در قفقاز جنوبی، افقهای جدیدی را برای گسترش نفوذ ژئوپلتیکی ابوظبی میگشاید. امارات در سالهای اخیر سیاست خارجی فعالی را دنبال کرده که مبتنی بر حضور هدفمند در کانونهای بحران و مشارکت در سازوکارهای امنیتی فراتر از حوزه سنتی خلیج فارس است. رزمایشهای مشترک با کشورهایی مانند آذربایجان، بخشی از این راهبرد محسوب میشود و به ابوظبی امکان میدهد نقش خود را به عنوان بازیگری فرامنطقهای و اثرگذار تثبیت کند.
از منظر ژئوپلتیکی، رزمایش «سپر صلح ۲۰۲۶» پیامهای معناداری برای قفقاز جنوبی و محیط امنیتی پیرامونی آن دارد. این رزمایش نشان میدهد که باکو در پی ارتقای توان مقابله با تهدیدات غیرمتعارف و اجرای عملیات ترکیبی در مناطق حساس مرزی است.
در عین حال، حضور امارات در این رزمایش، بیانگر آن است که انحصار نفوذ قدرتهای سنتی «روسیه، ترکیه و ایران» در قفقاز در حال تعدیل است و چنین تحولاتی میتواند به شکلگیری توازن جدیدی منجر شود که فضای مانور بازیگران منطقهای را دستخوش تغییر میکند.
همچنین، این رزمایش بستری رسانهای و تبلیغاتی برای دو کشور ایجاد میکند تا مهارتهای عملیاتی و توان مدیریت بحران خود را به نمایش بگذارند و همزمان اعتبار و مشروعیت بینالمللی خود را تقویت کنند.
علاوهبراین، گسترش همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی میان باکو و ابوظبی، ظرفیت مدیریت بحرانهای پیچیده در خلیج فارس و قفقاز جنوبی را افزایش میدهد و ایجاد شبکههای ارتباطی و تبادل دادههای امنیتی میتواند نقش مهمی در پیشگیری از تهدیدات تروریستی، خرابکاری و بیثباتسازی ایفا کند.
اهمیت این رزمایش تنها به ماهیت آن محدود نمیشود بلکه زمان برگزاری آن نیز معنادار است. همزمانی آن با تشدید تنشهای ژئوپلتیکی در خاورمیانه و قفقاز بیانگر ضرورت نمایش آمادگی، هماهنگی دفاعی و ارسال پیام بازدارنده به بازیگران منطقهای و فرامنطقهای است مبنی بر اینکه آذربایجان و امارات از توان واکنش سریع و مشترک در برابر طیفی از تهدیدات، از سطح محلی تا فرامرزی، برخوردارند.
در مجموع، «سپر صلح ۲۰۲۶» را باید ابزاری راهبردی برای نمایش قدرت نرم و سخت، افزایش بازدارندگی و تثبیت استقلال عملیاتی آذربایجان و امارات دانست. این رزمایش فراتر از یک تمرین نظامی، بخشی از فرآیند بازتعریف نقش دو کشور در معادلات امنیتی قفقاز و خلیج فارس است و پیامدهای آن میتواند در میان مدت بر توازن قدرت منطقهای تأثیرگذار باشد.
